Parasieten bij katten: wormen, protozoën en andere verstekelingen (en wat jij kunt oplopen)

Niemand denkt er graag over na, maar toch: als je kat nog nooit ontwormd is, woont er waarschijnlijk iets gratis in zijn buik. De meeste kattenparasieten zijn goed te bestrijden. Een paar zijn lastiger. En sommige trekken net zo lief bij jou in.

Uit een groot Europees onderzoek bleek dat baasjes hun katten gemiddeld zo'n 2.2 keer per jaar ontwormen, terwijl de meeste katten in het onderzoek tot risicogroepen behoorden waarvoor dierenartsen veel vaker ontwormen aanraden. Dus dit is vijf minuten van je tijd waard. Zijne Majesteit heeft ons verzocht te vermelden dat hij persoonlijk nog nooit een worm heeft gehad. Zijne Majesteit heeft ook nog nooit zijn eigen achterwerk gezien.

Niet elke parasiet is een worm

Dit is het belangrijkste om te weten, want het verklaart waarom ‘ik heb hem een wormenkuur gegeven’ het probleem niet altijd oplost.

• Wormen (spoelwormen, lintwormen, haakwormen, longwormen) zijn dieren. De gebruikelijke ontwormingsmiddelen van je dierenarts zijn bedoeld om ze te doden.
• Giardia, coccidia, Toxoplasma en Leishmania zijn geen wormen. Het zijn protozoën: piepkleine, eencellige parasieten. De meeste standaard ontwormingsmiddelen doen ze niets. Je dierenarts moet vaststellen om welke parasiet het gaat en een gerichte behandeling voorschrijven, soms voor weken.
• Uitwendige parasieten (vlooien, teken, mijten, zandvliegen, muggen) leven op de buitenkant of bijten van buitenaf. Daarvoor zijn andere middelen nodig, en sommige brengen ook andere ziekten over.

De inwendige parasieten, bij naam

Wormen

• Spoelwormen (Toxocara cati): de meest voorkomende worm bij katten, vooral bij kittens, die ze via de moedermelk kunnen oplopen. Ze lijken op spaghetti. Een kitten met een bol buikje en een doffe vacht heeft vaak spoelwormen.
• Lintwormen (Dipylidium caninum, Hydatigera taeniaeformis): platte wormen die uit segmenten bestaan. Die segmenten lijken op rijstkorrels rond het achterwerk of op de slaapplek. De ene soort loopt een kat op door tijdens het wassen een besmette vlo in te slikken; de andere door muizen te eten.
• Haakwormen (Ancylostoma): kleine bloedzuigende wormen die bloedarmoede kunnen veroorzaken, vooral bij kittens.
• Longwormen (Aelurostrongylus abstrusus): katten lopen ze op door op huisjesslakken, naaktslakken, vogels of hagedissen te jagen. Ze leven in de longen en kunnen hoesten veroorzaken. Ze komen voor in Spanje.
• Zweepwormen bestaan ook, maar zijn zeldzaam bij katten in Europa.

Protozoën (geen wormen)

• Giardia: veroorzaakt vettige, stinkende diarree die komt en gaat. Hardnekkig, omdat katten zichzelf makkelijk opnieuw besmetten via hun eigen vacht en omgeving.
• Coccidia (Cystoisospora): vooral gevaarlijk voor kittens en verzwakte katten: waterdunne diarree, uitdroging, gewichtsverlies. De behandeling bestaat uit specifieke middelen tegen coccidia of sulfonamide-antibiotica.
• Toxoplasma: meestal onschadelijk voor katten, maar wel belangrijk voor mensen (zie hieronder).
• Leishmania: wordt verspreid door zandvliegen, niet door andere katten (zie hieronder).

Uitwendige parasieten

• Vlooien: jeuk, krabben, vlooienallergie, en ze brengen lintworm over. Voor elke vlo die je op je kat ziet, zitten er nog veel meer in je huis als eitje of larve.
• Teken: hechten zich aan de huid en kunnen infecties overbrengen. Komen op het Catalaanse platteland veel voor van de lente tot de herfst.
• Oormijten: donker oorsmeer dat op koffiedik lijkt en voortdurend schudden met de kop. Zeer besmettelijk tussen katten.
• Luizen: komen minder vaak voor, vooral bij verzwakte of verwaarloosde katten.
• Muggen: kunnen hartworm overbrengen, die in Spanje voorkomt en ook katten kan treffen.
• Zandvliegen: piepkleine bijtende vliegjes die Leishmania overbrengen (zie hieronder).

Kunnen mensen ze oplopen? Ja, sommige wel

Verschillende kattenparasieten zijn zoönotisch: ze kunnen ook mensen besmetten. En voor sommige hoef je niet eens een kat te hebben.

• Toxoplasma: mensen lopen dit vooral op via rauw of onvoldoende verhit vlees en ongewassen fruit en groenten, en soms via aarde of een kattenbak. Het is vooral van belang voor zwangere vrouwen en mensen met een verzwakt afweersysteem. Goed nieuws voor wie kattenbakdienst heeft: Toxoplasma-eitjes worden pas 1 tot 5 dagen nadat de kat ze heeft uitgescheiden besmettelijk, dus elke dag de kattenbak uitscheppen helpt echt.
• Spoelworm: eitjes uit aarde, zandbakken of van ongewassen groenten worden per ongeluk ingeslikt, vooral door kinderen. De larven kunnen door het lichaam trekken (toxocariasis).
• Haakwormlarven: kunnen door de blote huid naar binnen dringen, bijvoorbeeld als je op blote voeten over besmette aarde of besmet zand loopt. Dat veroorzaakt een jeukende huiduitslag die zich verplaatst.
• Lintworm (Dipylidium): alleen door een besmette vlo in te slikken, en daarom komt dit vooral bij kleine kinderen voor.
• Leishmania: via de beet van een besmette zandvlieg. Katten geven het niet rechtstreeks aan je door.
• Giardia van katten besmet zelden mensen, maar goede hygiëne blijft verstandig.

En wij mensen: hebben wij ook een wormenkuur nodig? Het is niet verplicht, en gezondheidsinstanties raden gezonde volwassenen niet aan om zich standaard te ontwormen. Wat je beschermt, is hygiëne: was je handen na het schoonmaken van de kattenbak, tuinieren of aanraken van rauw vlees; was fruit en groenten; verhit vlees goed; draag schoenen en handschoenen in de tuin; dek zandbakken af. Heb je klachten, ben je zwanger of heb je kleine kinderen die in de aarde spelen? Overleg dan met je huisarts.

Leishmania: de mediterrane parasiet

Leishmania is een eencellige parasiet die wordt verspreid door de beet van zandvliegen: piepkleine, geruisloze vliegjes die in de warme maanden van zonsondergang tot zonsopgang bijten. De parasiet gedijt in een mediterraan klimaat met hete zomers en milde winters. Daardoor is een groot deel van Spanje, waaronder Catalonië, een endemisch gebied. Er zijn gevallen vastgesteld in de provincie Lleida, ook in delen van de Pyreneeën waar de ziekte vroeger onbekend was.

Honden zijn de voornaamste slachtoffers, maar katten kunnen het ook krijgen. In een Spaans onderzoek had ongeveer 40% van de onderzochte zwerfkatten in Zaragoza antistoffen die aantoonden dat ze aan de parasiet waren blootgesteld. Veel besmette katten hebben geen klachten; andere krijgen huidzweren en knobbeltjes, oogproblemen, gewichtsverlies of nierziekte. Dat geldt vooral voor katten met een verzwakte afweer (bijvoorbeeld FIV-positieve katten).

Zo bescherm je je kat:

• Houd je kat in de warme maanden waar mogelijk binnen van zonsondergang tot zonsopgang, en plaats fijnmazige horren voor de ramen.
• Vraag je dierenarts naar afwerende middelen die veilig zijn voor katten.
• Let op: gebruik nooit een hondenmiddel bij een kat. Veel spot-onmiddelen en halsbanden voor honden tegen zandvliegen en vlooien bevatten permethrin, dat zeer giftig is voor katten en dodelijk kan zijn. Zelfs contact met een pas behandelde hond kan een kat vergiftigen. Heb je allebei? Vraag je dierenarts dan om een middel zonder permethrin voor de hond.

Tino's verhaal: als een wormenkuur niet genoeg is

Tino kwam van de straat bij ons terecht en was er slecht aan toe: zo zwaar besmet met parasieten dat hij verzwakt en echt ziek was geworden. Onderzoek wees niet één, maar twee van de hardnekkigste parasieten uit: giardia en coccidia. Geen van beide is een worm, dus een gewone wormenkuur had niets uitgehaald.

Het kostte ons twee maanden behandelen, controleren en geduld om ze kwijt te raken. De parasieten hadden zijn darmflora flink beschadigd. Naast zijn medicijnen kreeg Tino daarom vezelrijke voeding om zijn darmen te helpen herstellen.

Tino's verhaal laat zien waarom je bij aanhoudende diarree naar de dierenarts moet voor onderzoek, in plaats van nog maar een wormenkuur te geven.

Hoe vaak moet je ontwormen?

De Europese parasitologie-experts (ESCCAP) baseren dat op de leefwijze van je kat:

Katten die jagen of rauw vlees eten, met kleine kinderen samenleven of naar een kattenpension of kattenshow gaan, moeten mogelijk vaker ontwormd worden. Je dierenarts kan ook een ontlastingsmonster onderzoeken, in plaats van op de gok te ontwormen. En vergeet niet: heeft je kat vlooien, behandel die dan ook, anders zijn de lintwormen zo weer terug.

Signalen dat je kat parasieten kan hebben

• wormen of rijstkorrelachtige stukjes in de ontlasting of rond het achterwerk
• diarree (soms met tussenpozen), zachte of stinkende ontlasting, slijm of bloed
• braken, soms met wormen erin
• gewichtsverlies ondanks een goede eetlust; een bol buikje bij kittens
• een doffe, onverzorgde vacht
• jeuk, krabben, haaruitval, zwarte korreltjes in de vacht (vlooien)
• schudden met de kop en donker oorsmeer (oormijten)
• hoesten (longworm)
• bij Leishmania: huidzweren of knobbeltjes, oogproblemen, gewichtsverlies

Veel katten vertonen helemaal geen klachten, en juist daarom is regelmatige preventie belangrijk.

Een eenvoudige routine

1. Ontworm volgens schema, met middelen van je dierenarts en de juiste dosering voor het gewicht van je kat.
2. Bescherm tegen vlooien en teken, met middelen speciaal voor katten.
3. Schep elke dag de kattenbak uit en was daarna je handen.
4. Laat testen, ga niet gokken als diarree aanhoudt: voor giardia en coccidia moet je naar de dierenarts.
5. Houd katten vanaf de avondschemering binnen tijdens het zandvliegenseizoen.

Zijne Majesteit wil graag vermeld hebben dat hij al het bovenstaande duldt. Onder protest.