Pasożyty u kotów: robaki, pierwotniaki i pasażerowie na gapę (oraz czym możesz się zarazić)

Nikt nie lubi o tym myśleć, ale sprawa wygląda tak: jeśli twój kot nigdy nie był odrobaczany, prawdopodobnie ktoś mieszka w nim na krzywy pyszczek. Z większością kocich pasożytów łatwo się uporać. Z kilkoma już nie. A niektóre mogą zamieszkać również w tobie.

Duże europejskie badanie ankietowe wykazało, że opiekunowie odrobaczają koty średnio około 2.2 razy w roku, choć większość badanych kotów należała do grup ryzyka, dla których weterynarze zalecają znacznie częstsze odrobaczanie. Warto więc poświęcić temu pięć minut. Jego Królewska Mość prosi o zaznaczenie, że on osobiście nigdy w życiu nie miał żadnego robaka. Jego Królewska Mość nigdy też nie widział własnego tyłka.

Nie każdy pasożyt to robak

To najważniejsza rzecz, którą warto zrozumieć. Właśnie dlatego samo „kot dostał tabletkę na robaki” nie zawsze rozwiązuje problem.

• Robaki (glisty, tasiemce, tęgoryjce, nicienie płucne) to zwierzęta. Zwykłe leki odrobaczające od weterynarza mają je zabijać.
• Lamblie, kokcydia, Toxoplasma i Leishmania nie są robakami. To pierwotniaki: maleńkie, jednokomórkowe pasożyty. Większość standardowych leków odrobaczających na nie nie działa. Potrzebna jest diagnoza weterynarza i odpowiednio dobrane leczenie, czasem trwające tygodniami.
• Pasożyty zewnętrzne (pchły, kleszcze, roztocze, moskity, komary) żyją na powierzchni ciała lub kąsają z zewnątrz. Wymagają osobnych preparatów, a niektóre przenoszą też inne choroby.

Pasożyty wewnętrzne — poznajmy je z nazwy

Robaki

• Glisty (Toxocara cati): najczęstsze robaki u kotów, zwłaszcza u kociąt, które mogą zarazić się przez mleko matki. Wyglądają jak spaghetti. Kociak z wydętym brzuszkiem i matową sierścią często ma glisty.
• Tasiemce (Dipylidium caninum, Hydatigera taeniaeformis): płaskie robaki złożone z członów. Te człony przypominają ziarenka ryżu widoczne wokół odbytu lub na posłaniu. Jednym gatunkiem kot zaraża się, połykając zakażoną pchłę podczas mycia; drugim — zjadając myszy.
• Tęgoryjce (Ancylostoma): małe robaki żywiące się krwią, które mogą powodować anemię, szczególnie u kociąt.
• Nicienie płucne (Aelurostrongylus abstrusus): kot zaraża się, polując na ślimaki ze skorupą i bez skorupy, ptaki lub jaszczurki. Żyją w płucach i mogą wywoływać kaszel. Występują w Hiszpanii.
• Włosogłówki też istnieją, ale u kotów w Europie występują rzadko.

Pierwotniaki (nie robaki)

• Lamblie: powodują tłuszczową, cuchnącą biegunkę, która pojawia się i znika. Są uparte, bo kot łatwo zaraża się ponownie przez własną sierść i otoczenie.
• Kokcydia (Cystoisospora): szczególnie groźne dla kociąt i osłabionych kotów. Powodują wodnistą biegunkę, odwodnienie i utratę masy ciała. Leczy się je lekami przeciw kokcydiom lub antybiotykami z grupy sulfonamidów.
• Toxoplasma: zwykle niegroźna dla kotów, ale ważna z punktu widzenia zdrowia ludzi (więcej poniżej).
• Leishmania: przenoszona przez moskity, a nie przez inne koty (więcej poniżej).

Pasożyty zewnętrzne

• Pchły: swędzenie, drapanie, alergia na pchły, a do tego przenoszenie tasiemca. Na każdą pchłę, którą widzisz na kocie, przypada wiele kolejnych żyjących w twoim domu w postaci jaj i larw.
• Kleszcze: przyczepiają się do skóry i mogą przenosić zakażenia. Na wiejskich terenach Katalonii są powszechne od wiosny do jesieni.
• Świerzbowce uszne: ciemna wydzielina przypominająca fusy z kawy i ciągłe potrząsanie głową. Bardzo łatwo przenoszą się między kotami.
• Wszy: rzadsze, spotykane głównie u kotów osłabionych lub zaniedbanych.
• Komary: mogą przenosić nicienie sercowe, które występują w Hiszpanii i mogą atakować również koty.
• Moskity: maleńkie, kąsające muchówki przenoszące Leishmania (więcej poniżej).

Czy ludzie mogą się zarazić? Niektórymi — tak

Część kocich pasożytów ma potencjał zoonotyczny, czyli może przenosić się na ludzi. Niektórymi możesz się zarazić, nawet jeśli nigdy nie masz pod opieką kota.

• Toxoplasma: ludzie zarażają się głównie przez surowe lub niedogotowane mięso oraz niemyte owoce i warzywa, a czasem przez ziemię lub kuwetę. Największe znaczenie ma to dla kobiet w ciąży i osób z osłabioną odpornością. Dobra wiadomość dla dyżurnych przy kuwecie: jaja Toxoplasma stają się zakaźne dopiero po 1 do 5 dniach od wydalenia przez kota, więc codzienne wybieranie odchodów z kuwety naprawdę pomaga.
• Glisty: jaja z ziemi, piaskownic lub niemytych warzyw zostają przypadkowo połknięte, najczęściej przez dzieci. Larwy mogą wędrować po organizmie (toksokaroza).
• Larwy tęgoryjców: mogą wnikać przez nieosłoniętą skórę, na przykład podczas chodzenia boso po skażonej ziemi lub piasku, wywołując swędzącą wysypkę, która przemieszcza się wraz z larwą.
• Tasiemiec (Dipylidium): wyłącznie przez połknięcie zakażonej pchły, dlatego najczęściej zdarza się to małym dzieciom.
• Leishmania: przez ukąszenie zakażonej moskity. Kot nie zaraża cię bezpośrednio.
• Lamblie od kotów rzadko zakażają ludzi, ale mimo to warto dbać o higienę.

A ludzie — też powinniśmy się odrobaczać? To nie jest obowiązkowe, a instytucje odpowiedzialne za zdrowie publiczne nie zalecają zdrowym dorosłym rutynowego odrobaczania. Chroni cię higiena: myj ręce po sprzątaniu kuwety, pracy w ogrodzie i kontakcie z surowym mięsem; myj owoce i warzywa; dokładnie gotuj lub piecz mięso; w ogrodzie noś buty i rękawiczki; przykrywaj piaskownice. Jeśli masz objawy, jesteś w ciąży lub masz małe dzieci, które bawią się w ziemi, porozmawiaj z lekarzem.

Leishmania: pasożyt znad Morza Śródziemnego

Leishmania to jednokomórkowy pasożyt przenoszony przez ukąszenia moskitów: maleńkich, bezgłośnych muchówek, które kąsają od zmierzchu do świtu w ciepłych miesiącach. Sprzyja mu klimat śródziemnomorski z gorącymi latami i łagodnymi zimami, dlatego duża część Hiszpanii, w tym Katalonia, jest obszarem jego endemicznego występowania. Przypadki udokumentowano w prowincji Lleida, także na terenach pirenejskich, gdzie wcześniej choroba była nieznana.

Głównymi ofiarami są psy, ale koty też chorują. W hiszpańskim badaniu około 40% przebadanych kotów wolno żyjących w Saragossie miało przeciwciała świadczące o kontakcie z pasożytem. Wiele zakażonych kotów nie ma objawów; u innych pojawiają się owrzodzenia i guzki skórne, problemy z oczami, utrata masy ciała lub choroba nerek. Dotyczy to zwłaszcza kotów z osłabioną odpornością, na przykład kotów z FIV.

Jak chronić kota:

• W ciepłych miesiącach, jeśli możesz, trzymaj kota w domu od zmierzchu do świtu, a w oknach zamontuj moskitiery o drobnych oczkach.
• Zapytaj weterynarza o środki odstraszające bezpieczne dla kotów.
• Uwaga: nigdy nie stosuj u kota preparatu dla psów. Wiele psich preparatów spot-on i obroży przeciw moskitom oraz pchłom zawiera permetrynę, która jest silnie toksyczna dla kotów i może je zabić. Nawet kontakt z psem, u którego niedawno zastosowano taki środek, może zatruć kota. Jeśli masz psa i kota, poproś weterynarza o preparat bez permetryny dla psa.

Historia Tino: kiedy odrobaczanie nie wystarcza

Tino trafił do nas z ulicy w kiepskim stanie: miał tak silną inwazję pasożytów, że był osłabiony i naprawdę ciężko chory. Badania wykryły nie jednego, lecz dwa wyjątkowo uparte pasożyty: lamblie i kokcydia. Żaden z nich nie jest robakiem, więc zwykły lek odrobaczający nic by nie dał.

Pozbycie się ich zajęło nam dwa miesiące leczenia, badań kontrolnych i cierpliwości. Pasożyty mocno uszkodziły jego florę jelitową, dlatego oprócz leków Tino dostawał dietę bogatą w błonnik, która wspierała regenerację jelit.

Historia Tino pokazuje, dlaczego przy biegunce, która nie ustępuje, potrzebny jest weterynarz i badanie, a nie kolejny lek na robaki.

Jak często odrobaczać kota?

Europejscy eksperci od parazytologii (ESCCAP) uzależniają to od trybu życia kota:

Koty, które polują lub jedzą surowe mięso, mieszkają z małymi dziećmi albo bywają w hotelach dla kotów czy na wystawach, mogą potrzebować częstszego odrobaczania. Weterynarz może też zbadać próbkę kału zamiast odrobaczać w ciemno. I pamiętaj: jeśli kot ma pchły, zwalcz również je, inaczej tasiemce wrócą.

Objawy, które mogą wskazywać na pasożyty

• robaki lub człony przypominające ziarenka ryżu w kale albo wokół odbytu
• biegunka (czasem nawracająca), miękki lub cuchnący kał, śluz albo krew
• wymioty, czasem z robakami
• utrata masy ciała mimo dobrego apetytu; wydęty brzuszek u kociąt
• matowa, zaniedbana sierść
• swędzenie, drapanie, wypadanie sierści, czarne drobinki w futrze (pchły)
• potrząsanie głową i ciemna wydzielina w uszach (świerzbowce uszne)
• kaszel (nicienie płucne)
• przy zakażeniu Leishmania: owrzodzenia lub guzki skórne, problemy z oczami, utrata masy ciała

Wiele kotów nie ma żadnych objawów — i właśnie dlatego regularna profilaktyka jest tak ważna.

Prosty plan działania

1. Odrobaczaj zgodnie z harmonogramem, preparatami od weterynarza, w dawce dopasowanej do masy ciała kota.
2. Chroń przed pchłami i kleszczami, używając wyłącznie preparatów dla kotów.
3. Codziennie wybieraj odchody z kuwety, a potem myj ręce.
4. Badaj, nie zgaduj, jeśli biegunka nie ustępuje: przy lambliach i kokcydiach potrzebny jest weterynarz.
5. O zmierzchu zatrzymuj koty w domu w sezonie aktywności moskitów.

Jego Królewska Mość prosi o odnotowanie, że toleruje wszystkie powyższe zabiegi. Zgłaszając stanowczy sprzeciw.